Таттыбүбү Эргешбаева: “Чындыгында 5%дык шайлоо босогосу 2015-жылга караганда эки эсе оор”
-- Парламенттик шайлоо күн санап жакындап келет. Бул шайлоонун да мамлекеттик коопсуздукка доо кетирүү коркунучу жокпу?
-- Алдыдагы парламенттик шайлоодо көптү күтсө болот. Айрым себептерине токтолоюн.
Биринчиден, акча жана административдик ресурстар “өз ишин” аткарышы мүмкүн: парламенттеги ар бир мандат болжол менен 35 миң добуш, 2015-жылы орто эсеп менен 18 миң болгон. 2015-жылга салыштырмалуу шайлоочулардын саны 500 миңге көбөйгөндүктөн, депутаттардын саны кыскарган (жаңы Конституция боюнча 30 мандатка).
Экинчиден, 5%дык шайлоо босогосу чындыгында 2015-жылга караганда эки эсе оор. Адатта “0,5% деген аймактык босого катардагы партиялар менен талапкерлер үчүн тоскоолдуктарды жаратат” дегенди билдирет. Былтыркы төңкөрүштөн сабак алган жокпузбу?
Үчүнчүдөн, бир мандаттуу округдар республикалык масштабдагы шайлоолорго концептуалдык жактан зыян келтирет. Депутаттар парламентке келгенде бул округдардын кызыкчылыктарын колдошот, бул аткаруу бийлигинин бюджетине жана программасына терс таасирин тийгизет.
Төртүнчүдөн, преференциялык (ачык) добуш берүү системасы мүмкүн болушунча кыска мөөнөттө туура эмес ылайыкташтырылышы мүмкүн, бул иш жүзүндө сапаттын ишке ашуу коркунучу бар экенин билдирет.
Парламенттик шайлоонун жыйынтыгында, бир катар таасирдүү партиялар шайлоо босогосун бузбай, кайра эле чектен чыгып кетиши мүмкүн. Бул “көптөгөн шайлоочулардын эрки эске алынбайт жана алардын талапкерлери парламентке кирбейт” дегенди билдирет. Мында эски, бузуку саясатчылардын “реанимациясынын” жана алардын парламентке кайра кирүү ыктымалдуулугу жогору экенин билдирет, бул анча маанилүү эмес фактор.
Эсиңиздерге сала кетейин, ЖК депутаттарын шайлоо боюнча конституциялык мыйзамды 6-чакырылыштагы ЖК депутаттары кабыл алып, президент кол койгон. БШК жөн эле кабыл алынган мыйзамдарга ылайык шайлоо системасын ишке ашыруучу орган. 6-чакырылыштын депутаттары жана президент начар иштеген учурда, 7-чакырылыштын парламентин түзүү боюнча кабыл алынган чечимдердин жана позициялардын жыйынтыгы үчүн жооп бериши керек.
Бирок мен эң жакшысына ишенгим келет, ал эми убакыт – эң жакшы көрсөткүч. Өлкөбүзгө коопсуздукту жана туруктуулукту каалайм.
Жамиля Нурманбетова
"Азия Ньюс" гезиит
