13-июлда 2026–2027-окуу жылына Жалпы республикалык тесттин (ЖРТ) жыйынтыгынын негизинде жогорку окуу жайларга абитуриенттерди тандоо жана кабыл алуунун биринчи айлампасы башталды. Бул тууралуу Илим, жогорку билим берүү жана инновациялар министрлиги кабарлады.

     Документтерди кабыл алуу жана конкурстук тандоого катышуу “Абитуриент онлайн” платформасы (2020.edu.gov.kg сайты) аркылуу онлайн форматта жүргүзүлүүдө. Мектеп бүтүрүүчүлөрү тийешелүү окуу жайды тандап, тестинин жыйынтыгын таштайт, ким кабыл алынып, ким өткөнү онлайн көрүнүп турат.

Кабыл алуу өнөктүгү беш негизги тур менен өткөрүлөт. Биринчи тур 13-июлдан, экинчи тур 20-июлдан, үчүнчү тур 27-июлдан, төртүнчү тур 3-августтан, бешинчи тур 10-августтан башталат.

     Ар бир турдун алкагында абитуриенттерди каттоо, окууга сунушталган талапкерлердин тизмесин жарыялоо жана алардын тандаган жогорку окуу жайында билим алууга макулдугун ырастоо этаптары жүргүзүлөт. Бешинчи тур аяктагандан кийин бош орундар калган учурда, 22-августка чейин рейтингдик тизмелердин негизинде кошумча кабыл алуу жүргүзүлөт.

     Жогорку окуу жайларга (ЖОЖ) кабыл алуу ЖРТнын жыйынтыгынын негизинде жүргүзүлүүдө. Искусство жана дене тарбия багыттары боюнча гана кошумча кирүү сынактары белгиленген тартипке ылайык өткөрүлмөкчү.

     Министрлик абитуриенттерди кабыл алуу өнөктүгүнүн ар бир этабынын мөөнөттөрүнө кылдат көңүл бурууга жана кабыл алуу боюнча макулдугун автоматташтырылган маалыматтык система аркылуу өз убагында ырастоого чакырат.

Расмий маалыматка караганда, быйыл 11-классты 80 миңден ашуун окуучу аяктады. 9-классты аяктап жаткандар 136 миңдин тегерегинде болду.

     Көк чайдын пайдасы бар экендиги шексиз. Өзгөчө диеталык касиетке ээ. Гипертониялык ооруларга, боор ооруларына кабылгандарга сунушталат.

ххх

     Андан сырткары көк чайдын тазалоочу жөндөмү бар. Японияда атом бомбасынын курмандыктары нурдануунун таасиринен оңой чыгуу үчүн көк чай ичишет. Орто Азияда аны суусундукту кандыруу үчүн ичишет.

ххх

     Ошондой эле тамактын майларын жоготот. Америкалык жана япониялык изилдөөчүлөр белгилегендей чайдагы антиоксидант рак шишигинин өөрчүшүнө тоскоол болот. Көк чай кудуреттүүлүктү көтөргөндүктөн азыркы стресске толгон жашоодо эркектердин ичип турганы ашыкчалык кылбайт.

ххх

     Эгер жаш балдардын тишине курт түшүүсүн каалабасаңыз тиштерин көк чайдын тунмасы менен тазалоого мажбурлаңыз. Анткени курамындагы фтор фирманын каражаттарына караганда алда канча таасирдүүрөөк. Эгер тунманы жутуп алса деле эч нерсе болбойт.

     Жолдошум менен жашаганыма жети жыл болду. Үч балабыз бар. Сыртынан караганда жолдошумдун жаман адаты жоктой көрүнөт. Ичпейт, чекпейт. Бирок ошол жакшы сапаттары үй-бүлөбүзгө жылуулук алып келген жок. Экөөбүздүн ортобуздагы мамиле күндөн-күнгө муздап, мен өзүмдү бул үйдө аял катары да, адам катары да бааланбагандай сезем.

     Кичине эле пикир келишпестик болуп калса, мага айтпаган сөзүн айтат. Көржеме. Оор, намысыма тийген сөздөр менен кемсинтет. Эгер уруш күчөп кетсе, кол көтөргөн учурлары да болот. Эң оор жери мунун баары балдарыбыздын көзүнчө болот. Айрым учурда бөтөн адамдардын алдында да уялбай сөгүп, абдан орой мамиле кылат. Ошондой күндөрдө жүрөгүм эзилип, балдарымдын психологиясына кандай таасир берип жатканын ойлоп ичим ачышат.

     Жолдошум үй-бүлөнүн материалдык жоопкерчилигин да дээрлик мойнуна албайт. Мага да, балдарыбызга да кийим-кече алып бербейт, акча карматпайт. Үйдүн ар бир ишине кийлигишип, идиш-аяктан тартып, ар бир майда-чүйдө нерсеге чейин көзөмөлдөйт. Ушунун баары мени абдан чарчатты. Азыр анын жанында отуруп чай ичүүгө да көңүлүм жок. Жүрөгүмдө ага болгон жылуулук акырындык менен өчүп калды.

     Бир жолу экөөбүз ажырашып, бир топ убакыт өз-өзүнчө жашаганбыз. Кийин кайра жарашып, үй-бүлөбүздү сактап калууга аракет кылдык. Бирок тилекке каршы, эч нерсе өзгөргөн жок. Ошол эле мамиле, ошол эле кемсинтүү, ошол эле көз жаш...

     Ошол ажырашып жүргөн убакта бир жигит мага үйлөнүү сунушун айткан эле. Мен болсо үй-бүлөмдү сактап калам деген үмүт менен анын сунушун кабыл алган эмесмин. Бирок ал адам эки жылдан бери дагы эле мени күтүп жүргөнүн айтып келет. Ал мага ар дайым көңүл бурат, майрамдарда белектерди берип, таттууларды, кийим-кече алып келип, көңүлүмдү көтөрүүгө аракет кылат. Акча жагынан да жардамын аябайт. Анын мурунку жубайы менен ажырашуусуна апасынын каршы болгону себепчи экен. 

     Азыр болсо өзүмдү чоң тандоонун алдында тургандай сезем. Бир жагында балдарымдын атасы болгон, бирок мага сүйүү да, сый да көрсөтпөгөн жолдошум. Экинчи жагында мени баалап, кам көрүүгө даяр экенин иши менен далилдеп келе жаткан адам. Менин эң чоң коркунучум – жаңылыш чечим чыгарып алуу. Бирок ушул жашоодо аял катары да, адам катары да бактылуу болууга акым барбы? 

                                                                Мунара

     Айымдар, азыркы абалымды сөз менен жеткирүү кыйын. Жүрөгүм ооруп, ичим ачышып турат. “Бул окуядан башкалар сабак алсын” деген ниет менен бөлүшүүнү чечтим.

     Бир жигит менен таанышып, сүйлөшүп жүрдүк. Ал мага өзүн “бойдокмун, олуттуу мамиле издеп жүрөм” деп тааныштырган. Анын сөздөрүнө толук ишендим. Күн сайын жакшы сөздөрүн айтып, "сени сүйөм" деп кайра-кайра кайталап, келечек тууралуу кооз кыялдарды курчу. Мага болгон мамилеси ушунчалык жылуу болгондуктан, аны чыныгы тагдырым катары ойлоп калгам. Бир жылга жакын убакыттын ичинде ага ушунчалык көнүп кетипмин, андан башка эч кимди элестете албай калдым.

     Мен ага бир нече жолу: “Атам менен таанышып, бири-бириңерди жакындан таанып алгыла” деп сунуштадым. Бирок ал ар кандай шылтоолорду айтып, бул темадан дайыма качып кетчү. Ошондо шектенген эмесмин...

     Бир күнү кокусунан анын үй-бүлөлүү экенин билдим. Аялы, балдары да бар экен. Ошол учурду эстесем азыр да денем дүркүрөп кетет. Дүйнөм бир заматта урап түшкөндөй болду. Дем жетпей, калтырап, эмне кыларымды билбей калдым. Эң оор тийген нерсе – мен эч нерседен кабарым жок туруп, бирөөнүн үй-бүлөсүнө аралашып жүргөнүмдү түшүнгөнүм болду.

     Ошол замат бул мамилени токтотууну чечтим. Канчалык оор болсо да, артка чегиндим. Анткени башка аялдын кайгысынын үстүнө өз бактымды кура албай турганымды түшүндүм. Бирок аны унутуу оңой болбой жатат. Кээде эсиме түшүп, жүрөгүм сыздайт. Өзүмдү алдангандай сезем. Бир жагынан ачууланам, экинчи жагынан эмне үчүн ушундай адамдар башкалардын сезими менен ойнойт деп ойлоном.

     Ошондуктан баардык кыз-келиндерге айтарым бар. Суранам, мамиле баштардан мурун адамды мүмкүн болушунча жакшы таанып алыңыздар. Сөзүнө эле эмес, кылган ишине да көңүл буруңуздар. Эгер жолугуп жүргөн адам сизди үй-бүлөсү, жакындары менен тааныштыруудан качса же дайыма шылтоо айта берсе, ойлонууга себеп бар.

     Эң башкысы – аялы бар эркектерден алыс болуңуздар. Бир үй-бүлөнүн тынчтыгын бузуу менен табылган бакыт чыныгы бакыт боло албайт. Башка аялдын көз жашынын үстүнө курулган мамиленин акыры жакшылык менен бүтпөйт.

     Мен бул окуяны эч кимди күнөөлөө үчүн эмес, башкалар мен кеткен жаңылыштыкты кайталабасын деген тилек менен жаздым. Ар бир аял чынчылдыкка, сый-урматка жана таза сүйүүгө татыктуу.

                                                                  Айжаз

– Кыргызстанда энергетикалык кризисти жеңүүнүн эң натыйжалуу жолу кайсы деп эсептейсиз?

– Акыркы үч-төрт жылда бизде энергетикалык кризис тереңдеп кетти. Соңку жылдары дефицит 3,5-4 млрд кВт/саатка жетип, аны импорт менен жаап жатабыз. Жылдан жылга суу азайып, мөңгүлөр кыскарып, биздин гидроэнергетикага таасир берип жатат. Токтогул суу сактагычында суу азайып жатканын көрүүдөбүз. Ушундай шартта күн электр станциясын салып, электр энергиясын өндүрүү туура эле саясат. Альтернативдүү энергия бизге кошумча генерация берип, сууну үнөмдөөгө көмөк болот. Керек болсо бул боюнча атайын программа иштеп чыгып, кабыл алуу кажет.

     Былтыр дагы Ысык-Көлдүн Тору-Айгыр айылындагы кубаттуулугу 100 мегаватт болгон күн электр станциясы курулуп башталган. Эми болсо Кызыл-Өрүктө 175 мегаватт болгон станция башталып, ал 1900 мегаваттка чейин жетери айтылды. Бирок канчалык масштабдуу деп айтылбасын, бир эле күн электр станциясы биздеги дефицитти жаба албайт. Анткени булар 3,3 млрд кВт/сааттык жылдык өндүрүшкө алдыңкы үч-төрт жылда гана барып чыгабыз деп жатышат. Менин эсебимде, көлөм мындан азыраак болот. Себеби күн электр станциясы жалаң күндүз – 10-12 саат гана иштейт. А бизде алдыңкы жылдары жылдык дефицит 5-6 млрд кВт/саатка жетип калат. Маалым болгондой, биздин керектөөчүлөр таңга маал жана кечке маал өтө көп электрди керектейт. Албетте, коопсуздугу эске алынса Ысык-Көлгө, күн көп ысыган Баткенге, Ошко, Жалал-Абадга жана башка облустарга да күн панелдерин кура берсе болот. Бирок канчалык масштабдуу болбосун, бир гана күн станциясынын көзүн карап олтура берген болбойт.

Биз суу электр станцияларын көбөйтүп, ири ГЭСтерди курууга басым жасаганыбыз туура. Суу азайды, бирок биринин артынан бирин куруп, ГЭСтер каскадын салсак, бир эле сууну беш-он жолу колдоно алабыз. Ошол эле Жогорку Нарын ГЭСтер каскадын, Көкөмерен ГЭСтер каскадын, Камбар-Ата ГЭСтер каскадын тездетип, башка да орто жана чакан станцияларды салышыбыз керек. Биз күн жана шамал электр станциялары сала беришибиз шарт, гидроэлектр станцияларынын балансын сактоо зарыл.

     Белгилей кетсек, Кыргызстанда ушул тапта жети ири гидроэлектр станциясы бар. Алар: «Токтогул» (1200 мегаватт), «Күрп-Сай» (800 мегаватт), «Таш-Көмүр» (450 мегаватт), «Шамалды-Сай» (240 мегаватт), «Үч-Коргон» (180 мегаватт), «Камбар-Ата-2» (120 мегаватт) жана «Ат-Башы» (40 мегаватт) ГЭСтери.

     Мындан сырткары, эки ири жылуулук электр борбору – Бишкек ЖЭБи (812 мегаватт) жана Ош ЖЭБи (40 мегаватт) иштеп келет. Демек, өлкөдөгү жалпы орнотулган кубаттуулук 3892 мегаватт, же болжол менен 3,8 ГВтты түзөт.

                                                  Гүлжан Төрөбаева

     Убагында Камчыбек Ташиевдин астында бөйпөңдөп жүргөндөр чекесинен сатып кетишти. Алды жамандаганга үлгүрүштү. Оомат тайганда, башка сыноо келгенде кошоматчылар жүз буруп кетишерин көрүп атабыз. Мындай көрүнүш бийликтегилердин баарына сабак болушу керек. 

      Ажо Садыр Жапаров Каракол шаарындагы курулуш объектерин кыдырып жүргөндөгү бир көз ирмемге токтололу. Жанындагы Талантбек Иманов чалпылдап сагыз чайнап, этикадан сырт кеткени кандай? Сынга алынды. Бул көпкөнүбү? Балким жегенин сиңире албай жаткандыр...

     Каракол шаарынын мэри Талантбек Иманов жакында эле Алексей Ширшовду айга-күнгө теңей мактап, анын жасап жаткан жардамдарын айтып, жарнама кылганга жарады. “Ширшов фонду” түзүлүп, иштей баштаганы боюнча эшиттик, бирок ачык маалыматтар жок. Миллиондор кайдан агылууда? Бакиев режиминен бери кандай гана күмөн саноолор айтылбады? Из суутканы эсиңердеби? Кийин Камчыбек Ташиев УКМКга суракка чакыртып, камакка алууга аракет жасап, бирок тилеги жүзөгө ашпай калган. Ошондон бери Ширшов кулачын кенен жайып, Кыргызстанда “гүлдөтүүгө” кириштиби? Алгач шакирти Иманов аркылуу жерибиздин бермети Караколдон арымын баштадыбы? Айтор, шектүү суроолор арбын. Айкындалса болот эле. “Кылгылыкты кылып, кыл жип менен бууп” туруп, кийин качып кетсе кантебиз? 

     Бишкектеги ооруканалар жабылары боюнча кабарланды. Шаардын четки тарабына жылдырылабы? Таңгалычтуу. Эски имараттардын жер аянттарын инвесторлор алышып, бизнес долбоорлору менен шугулданышабы? Алар кимдер? Бул таризде толук кандуу маалымат ачыкталбай, медиктердин арасында санаркоолор айтылууда. (Буга чейин түрмөлөр шаардан сырткары чыгарылган, аныгында мындай кадам туура болгон). Ал эми ооруканаларды жылдыруунун маңызы канчалык? Деги эмне кылып жатышат? Саламаттык сактоо министри Дамирбек Осмонов коомчулукка чындыкты айтпайбы? Эртеңки күнү бейтаптар кайсы жакка барып дарыланышат? Элибиз кыйналып калбаса экен...