Эгемен Кыргызстандын өндүрүшүнүн абалы жана Жарасул Абдураимовдун тагдыры
(Уландысы. Башы өткөн сандарда)
Аныктама: “Кыргызиндустрия” ачык акционердик коомунун максаты жана милдети Кыргыз Республикасынын өндүрүштүк потенциалын пайдалануу менен экономиканын баардык секторунда инновациялык ыкмалар жана технологияларды киргизүүгө багытталган жаңы экономикалык саясат стратегиясына дал келет. Анын алдына импортту алмаштыруучу, жаңы инновациялык өндүрүштү уюштуруу жолу аркылуу өнөр жайын модернизациялоо милдети коюлган.
Цитата: “Бизде “мамлекет – жаман менеджер” деген түшүнүк калыптанган, бирок мындан чочулоонун кажети жок. Эл аралык тажрыйбада да мамлекеттин коммерциялык компанияларга катышуусу жаңы сапаттык мүнөзгө айланган учур жок эмес. Мисалы, “Азия жолборсторунун” бири болгон Сингапур өлкөсүндө да өкмөт бизнести жүргүзүүнү жөнөкөйлөтүү менен бирге эле мамлекеттин колдоосу маанилүү роль ойногон ырааттуу өнөр жай саясатын жүргүзгөн. Артыкчылыктуу тармактарды мамлекет бөлүп алып, аларга инвестиция салып өнүктүрүп, анан алар белгилүү бир өнүгүү деңгээлине жеткенде локомотив сыяктуу бүт экономиканы алдыга сүйрөгөн...” – Ж.О.Абдураимов (“Эркин-Тоо” гезити, №26, 15.03.2022).
«Кыргызиндустрия» ААКсы акыркы 32 жылдан бери талкаланган мамлекеттик өнөр жай потенциалын калыбына келтире баштады эле. Башында өлкө жетекчилиги 130 өндүрүштүк ишкананы ишке киргизүү максатын койгон, алар үчүн 25 миллиард сом бюджеттен бөлүнүү керек болчу.
Бирок КР министрлер кабинетинин айрым мүчөлөрү, Жогорку Кеңештин кээ бир депутаттары тарабынан ишкана түзүлгөн алгачкы күндөрдөн тартып башталган баардык кыйынчылыктарга карабастан «Кыргызиндустрия» ААК олуттуу ийгиликтерге жетишти. Тилекке каршы, мен билгенден, жардам бергендин ордуна бут тосуп, “ишин кантип токтотсок” деген зыянкеч ойлор менен эле алек болуп эле жатышкан.
«Кыргызиндустрия» ААК өз күчү менен иштеп чыккан бизнес-долбоорлорунун негизинде түзүлгөн ишканалар эми гана ишке ашырыла башталган күндөрдөн тарта текшерүү жүрүп башталды. Дээрлик иш-аракеттер жалгыз акционер тарабынан – Кыргыз Республикасынын министрлер кабинетинин токтомдорунун, буйруктарынын, жыйналыштарынын протоколдорунун жана көрсөтмөлөрүнүн негизинде жөнгө салынганына карабастан, «Кыргызиндустрия» ААК түзүлгөн 2022-жылдан бери 3 жылга жетпеген убакытта 6-7ге жакын ири текшерүүлөр – эсептөө палатасы, башкы прокуратура, УКМК тарабынан жүргүзүлгөн.
Мындай зыяндуу аракеттер ишканадагы микроклиматка таасирин тийгизип, потенциалдуу инвесторлорду, баалуу инженердик кадрларды чочуткан эле. Натыйжада мындай көп сандаган текшерүүлөргө карабастан «Кыргызиндустрия» ААКнын финансылык-чарбалык ишмердүүлүгүндөгү мыйзамсыздыктын ар тараптуу далилдерин көрсөткөн бирдиктүү документти дагы деле түзө албай келишүүдө!
Текшерүүнүн алдын ала актыларында «натыйжасыз», «ылайыксыз», «ачык эле рентабелдүү эмес» сыяктуу күмөндүү формулировкалар колдонулган, бирок баардык маселелер боюнча документтер жана түшүндүрмөлөр берилген. Дээрлик иш-чаралар жалгыз акционер – Кыргыз Республикасынын министрлер кабинети менен жөнгө салынып, макулдашылган жана туунду ишканаларды ишке киргизүү боюнча иштер уюштурулган:
1) «Кыргызиндустрия» ААКсынын базалык инфраструктурасын түзүү үчүн Бишкек шаарында эле эмес, аймактарда да эбегейсиз чоң аянттарда оңдоо жана курулуш иштери жүргүзүлдү.
2) SALVAGNINI (Италия) жана EMMEDUE (Италия) сыяктуу ири дүйнөлүк өнөр жай жабдууларын өндүрүүчүлөр менен келишимдер түзүлдү, ошондой эле Кытайдын, Түштүк Кореянын, Орусиянын станок жасоочу алдыңкы ишканаларынын станоктору, шаймандары жана жабдуулары боюнча келишимдер түзүлдү. Ал эми бүгүнкү күндө цехтер алар менен жабдылган, продукция чыгаруу жакында эле ишке киргизилди.
3) Россия Федерациясынын "Ростех" жана "Рособоронэкспорт" сыяктуу ири мамлекеттик ишканалары менен аскердик-өнөр жай жабдууларын, буюмдарын өндүрүү боюнча келишимдер түзүлгөн.
4) Жергиликтүү ЖОЖдор менен келишимдер түзүлүп, инженердик кадрларды даярдоо максатында Кыргызстандын студенттерине Россиянын эң мыкты ЖОЖдоруна тапшырууга да шарттар түзүлдү ж.б.
Баардык долбоорлор жалгыз акционер, башкача айтканда, Кыргыз Республикасынын министрлер кабинети менен бизнес-пландардын жана техникалык-экономикалык эсептеринин негизинде макулдашылган, ага ылайык ар бир ишкана боюнча долбоордук кубаттуулукка чыгуу иретинде рентабелдүүлүк белгиленген, муну орто эсептен алганда 5-7 жыл. Кээ бир ишканалар киреше ала башташты, бул инвестициянын кайтарымын камсыз кылды. Кээ бир туунду ишканалардын уставдык капиталындагы үлүштөрдүн бир бөлүгү инвесторлорго сатылып, бул да кирешени камсыз кылган.
2024-жылдын биринчи жарымында киреше 80,8 миллион сомду, пайда 36,1 миллион сомду түздү. 2024-жылдын планы киреше боюнча 241 миллион сом, пайда 99,1 миллион сом болмок. 2025-жылга карата тийешелүүлүгүнө жараша 880 миллион жана 749,5 миллион сом божомолдонгон.
Башкача айтканда, көптөгөн текшерүүлөргө, банктардагы эсептерди токтотууга, каржылоонун кечеңдетилишине, инспекторлор жана кээ бир жийиркеничтүү саясатчылар инвесторлорду үркүткөнүнө карабастан, долбоорлор өзүн актай баштайт. Айрым саясатчылар тарабынан «Кыргызиндустрия» ААКтын жаралган биринчи кыйынчылыктарга, көйгөйлөргө туш боло баштаган учурдан тартып, булар ишмердигине шек келтирүүгө багытталган бир эле максаттуу саботаждын чынжырынын шилтемеси. Убакыт көрсөтөт – акыры ким тарабынан кандай эгоисттик максаттарга жеткенин...
Ошол бир кезде ПЕСАКты өлкөгө алып келгендер бул тармакты жандандырууну көздөшпөгөнү белгилүү болду дагы, акырында бул өлкөнүн өнөр жай потенциалын жаманатты кылуу үчүн жасалган татаал операция жаралып калды окшойт!
Ошентип, Кыргыз Республикасынын Улуттук коопсуздук мамлекеттик комитети (УКМК) төмөнкүдөй редакциядагы кылмыш ишин козгойт: «Алгачкы тергөө иш-чараларынын натыйжалары «Кыргызиндустрия» ААКнын жетекчилиги башында мыйзамсыз баюуга, өздөрүнө, алардын жакын санаалаштарына ыңгайлуу шарттарды түзүшкөн деп айтууга негиз берет. Башкача айтканда, бүгүнкү күндө “деп айтууга негиз берет” деген себеп кылмыш ишин козгоого, мыйзамсыз камоого жана адамдардын аброюна алдын ала зыян келтирүүгө негиз болуп калды.
Адамдар УКМКнын СИЗОсунда 6 айдан бери кармалып отурушса да, тергөөчү айыпталуучуларга, алардын адвокаттарына дагы ушул убакка чейин чуулгандуу «Кыргыз Республикасынын башкы прокуратурасынын маалым катын» тааныштыруу үчүн бериле элек! Бул аракеттер бөгөт коюу чарасы жагынан да, мыйзамдык жактан да негизсиз жана ашыкча. Юридикалык жактан аныктамалар таптакыр сабатсыз. Тактоо үчүн бүгүнкү күндө айыптоочу тараптын баардык аргументтери иштин олуттуу натыйжаларынын “дубалына урунуп” жатканын белгилей кетүү керек.
2025-жылдын 24-январында таңкы саат 07:00де Кыргыз Республикасынын баардык мыйзамдарын, адамдын жеке менчиктин кол тийбестигин бузуу менен УКМКнын 8 кызматкери Ж.О.Абдураимовдун үйүндө, короосунда соттун чечими жок эле тинтүү иштерин жүргүзүшөт. Алуу боюнча протокол түзүлбөй эле, документтер, телефондор, ноутбук, жеке мүнөздөгү планшет, анын ичинде үй-бүлө мүчөлөрүнө тийешелүү документтер алынган.
Ал күндүн хронологиясы укук коргоо органдарынын жана «Кыргызиндустрия» ААКтын директорлор кеңешинин шашылыш жана оройчулук менен мүнөздөлөт:
-- Эртең менен саат 9:00дө Ж.О.Абдураимов үйүн тинтүүдөн кийин анын иш бөлмөсүн тинтүү үчүн УКМК кызматкерлери алып кетишкен. Тинтүүдөн кийин кеңсеге тергөөчү Д.Кулуев мөөр басат, ал эми Ж.О.Абдураимов мындан аркы тергөө иштерин жүргүзүү үчүн УКМКга жеткирилет.
-- Саат 10:30да КР министрлер кабинетине караштуу мамлекеттик мүлктү башкаруу боюнча мамлекеттик агенттиктин (ГАУГИ) директору «Кыргызиндустрия» ААКна дайындалган буга чейин КР маданият министрлигине караштуу “Артисттер үйүн” жетектеп келген инсанды жаңы президент катары жамаатка тааныштырды.
-- ГАУГИнин пресс-релизине таянуу менен 2025-жылдын 24-январында түшкө жуук «Кыргызиндустрия» ААКнын президенти алмашканы тууралуу биринчи кабар ЖМКларда чыга баштады.
-- Кийинчерээк, күндүз “Кыргызиндустрия” ААКнын директорлор кеңешинин 2025-жылдын 24-январындагы саат 11:00дө өткөн делген “Кыргызиндустрия” ААКнын президенти Ж.О.Абдураимовду кызматтан алуу тууралуу протоколу бар экени белгилүү болду.
-- Жаңы кызматка киришкенден кийин А.А.Исмаилов мөөр басылган Ж.О.Абдураимовдун иш бөлмөсүнөн УКМКнын тергөөчүсүнүн мөөрлөрүн жулуп салып, иштей баштайт, муну менен «Кыргызиндустрия» ААКнын ишмердүүлүгү боюнча Ж.О.Абдураимовдун пайдасына көрсөтмө бере турган документтерди жана далилдерди жок кылуу коркунучуна алып келет. УКМК тергөөчүсүнүн мөөрү вице-президенттердин мөөр басылган иш бөлмөлөрүнөн, бухгалтериядан да алынат.
Эртеси, ишемби күнү, 25-январда УКМК: “Коррупция боюнча кармалган “Кыргызиндустрия” ААКнын мурдагы жетекчиси” аттуу пресс-релизди Instagram баракчасына гана жарыялайт, ал эми УКМКнын расмий сайтында жарыяланбайт. Бүтүндөй пресс-релиз сандарды манипуляциялоого, сезимдерге, инстинкттерге атайылап таасир этүүгө, түшүнүксүз максаттарга жетүү үчүн коомчулуктун кабарсыз бөлүгүнүн табитине эки жүздүү ыңгайлашууга негизделген.
Ушул эле ишембиде, 2025-жылдын 25-январында Бишкек шаарынын Биринчи Май райондук сотунун тергөө судьясы Т.Турдукуловдун соттук отуруму болуп, анда Ж.О.Абдураимов КР УКМКнын башкы тергөө башкармалыгынын башкы тергөөчүсү Д.Кулуевдин КР Кылмыш-жаза кодексинин 336-беренесинин 2-бөлүгүндө каралган «Коррупция» кылмышын жасаган деп айыптоосунун негизинде УКМКнын СИЗОсуна камалат.
Кийинчерээк Бишкек шаардык сотунун соттук коллегиясы да бул чечимди күчүндө калтырган.
Көрүнүп тургандай, берене сот тарабынан оордотуучу жагдай катары таанылып, Ж.О.Абдураимовго карата камакка алуу түрүндөгү баш коргоо чарасын тандоого негиз берүү үчүн тергөөчү тарабынан атайын тандалган.
Эгерде коюлган айыптын логикасына таянсак, Ж.О.Абдураимов эч кандай жумуш аткарбай мамлекеттен акча алып, аны адалдоонун схемасын түзгөн, эгерде алып келинген берене оордотуучу мүнөздө болсо, анда эмне үчүн «Кыргызиндустрия» ААКнын жаңы дайындалган жетекчиси УКМКнын тергөөчүсүнүн мөөр басылган кабинеттерден мөөрлөрүн жулуп алууга уруксат алат?
Жарасул Абдураимов башка өлкөдө тергөөдөн жашынып турган адам эмес, өзгөчө бүгүнкү замандын шарттарын эске алса. Аны камакта кармоонун эч кандай пайдасы жок.
2024-жылдын декабрь айында КР президентинин тапшырмасы менен Москвага учуп келип, “Ростех” менен “Рособоронэкспорттун” жетекчилиги менен тил табышып, 2025-жылдын 23-январында Бишкекте алар менен Кыргызстанда аскердик техникаларды, инвентарларды жана жабдууларды биргелешип чыгаруу боюнча эң ири келишимге кол коюлат... Ал эми 24-январдын таңга маал камакка алынган. Бул маселе боюнча КР президентине объективдүү маалымат берилди бекен? Же мындай ийгиликтүү келишимден бирөөлөр даяр “лаврыларын” алдыбы? Анткени, Россия тарап алар менен келишим түзүлгөндөн кийин Ж.О.Абдураимовдун атынын тегерегинде ачыктан-ачык саясатташкан окуяларга таңгалып, эми «Кыргызиндустрия» ААКтын жаңы жетекчилиги долбоорду керектүү деңгээлде ишке ашыра аларынан шектенүүгө толук негизи бар экендигин билдиришти.
Жогорудагы далилдерге бай фактыларды келтирип, биз, Жарасул Абдураимовдун тууган-жакындары бийлик тарабынан адилеттиктен тайбаган гана мамилелердин орун алышын эңсеп отурабыз!
Каныбек Осмоналиев, профессор
"Азия Ньюс" гезити
