Искендер Шаршеев, экономист: “2025-жылдын орто ченинде эле мамлекеттин карызы 8,4 миллиард долларга жетти”
-- Акыркы жылдары Кыргызстандын ички-сырткы карызы кескин түрдө өсүп, 8,4 миллиард долларды чапчыганы коомчулукта талкуу жаратууда. Өкмөт бул багытта коркунуч жок экенин айтып келет. Негизи алынган каражаттарды кайра кайтарууда мамлекетибиз кыйналып калбайбы?
-- Ооба, акыркы жылдары Кыргызстандын мамлекеттик карызы өсүп, 2025-жылдын орто ченинде болжол менен 8,4 миллиард долларга жетти. Анын 5,2 миллиард доллары тышкы, 3,1 миллиард доллары ички карыз. Өсүш көбүнчө 2025-жылдын башынан берки ички заёмдордун көбөйүшү менен түшүндүрүлөт. Азырынча бул көрсөткүч «кооптуу чек» эмес: карыз/ИДП болжол менен 42%дын айланасында жана өкмөт койгон 70% лимиттен кыйла төмөн. Эл аралык валюта фонду да “карыз туруктуу, тобокел орточо” деп баалайт. 2025-жылы тышкы карызга төлөмдөр (негизги сумма + пайыз) 470 миллион доллар болот деп пландалган, ал эми жылдын алгачкы жарымында бюджеттен жалпысынан 38,05 миллиард сом төлөнүп, график сакталып жатат. Ири кредитор катары Кытайдын “Эксимбанкы” калууда, көбүнчө жеңилдетилген шарттар менен (узак мөөнөт, төмөн пайыз). Ошол эле учурда этият болчу жагы бар: сом алсырашынан валюта тобокелдери күчөйт, ички карызды тездик менен көбөйтүү пайыздык чыгым менен ролловер тобокелин жогорулатат, ал эми экспорт жана акча которуулардагы терс шоктор фискалдык мейкиндикти тарытат. Ошондуктан жакын арада «кайтарып бере албай калуу» деген түз коркунуч көрүнбөйт, бирок тартиптүү саясат абдан маанилүү: жаңы карыздарды мүмкүн болушунча концессиялык шартта тартуу, кымбат коммерциялык заёмдордон оолак болуу, ички карыздын мөөнөттөрүн узартып, төлөмдөрдү тегиздөө жана бюджет киреше базасын кеңейтүү – ушул чаралар сакталса, өлкө милдеттенмелерин өз убагында аткаруу жөндөмүн сактап кала алат.
"Азия Ньюс" гезити
